Instrument SAFE (Security Action for Europe) to obecnie największy unijny program finansowania inwestycji obronnych. Jego powstanie było pokłosiem coraz bardziej napiętej sytuacji geopolitycznej w Europie Wschodniej oraz potrzeby szybkiego odbudowania zdolności produkcyjnych europejskiego przemysłu obronnego.

Wartość programu SAFE to 150 mld euro w formie długoterminowych pożyczek udzielanych państwom członkowskim Unii Europejskiej na korzystnych warunkach. Wykonawcami projektów mogą być koncerny obronne oraz firmy z innych branż realizujące projekty związane z obronnością. Dzięki tym funduszom kraje Wspólnoty będą mogły przyspieszyć zakupy sprzętu wojskowego oraz rozwój europejskiego przemysłu obronnego.

Polska jest największym beneficjentem programu i może wykorzystać nawet 43,7 mld euro preferencyjnych pożyczek. Pierwsze 6,6 mld euro zostało już wypłacone, a zdecydowana większość środków ma wspierać krajowy przemysł.

Z tego artykułu dowiesz się:

●      Czym jest program SAFE?

●      Na czym polegają wspólne inwestycje w obronność w ramach SAFE?

●      Z jakich kwot może skorzystać Polska w ramach SAFE?

●      Dlaczego Polska otrzymała największą pulę środków z SAFE?

●      Które branże mogą wziąć udział w projektach finansowanych z programu SAFE?

●      Ile środków w ramach SAFE rząd wyda w Polsce, a ile za granicą?

●      Kiedy kraje muszą spłacić pożyczki zaciągnięte w ramach SAFE?

CZYM JEST PROGRAM SAFE?

SAFE (Security Action for Europe) to instrument finansowy Komisji Europejskiej uruchomiony w celu zwiększenia zdolności obronnych państw członkowskich. Program jest pierwszym filarem unijnego planu ReArm Europe / Readiness 2030 – pakietu działań Komisji Europejskiej, którego celem jest zwiększenie zdolności obronnych Europy i wzmocnienie europejskiego przemysłu obronnego.

SAFE powstał w związku z rosnącymi obawami o bezpieczeństwo w Europie po rozpoczęciu przez Rosję wojny w Ukrainie. Agresja rosyjska pokazała, że europejski przemysł obronny przez lata nie rozwijał się w tempie adekwatnym do współczesnych zagrożeń.

Wiele państw UE rozpoczęło szeroko zakrojone programy modernizacji swoich sił zbrojnych, wzrósł odsetek PKB przeznaczany na obronność, a wśród polityków europejskich wróciły dyskusje o stworzeniu europejskiej armii na wypadek, gdyby zawiodły struktury NATO.

SAFE ma pomóc krajom członkowskim Unii Europejskiej zwiększyć potencjał obronny w krótkim czasie. Jego celem jest nie tylko sfinansowanie zakupów uzbrojenia, ale również budowa silniejszego europejskiego przemysłu obronnego, zdolnego do szybkiego zwiększania produkcji i ograniczenia zależności od dostawców spoza Europy.

W ramach SAFE Komisja Europejska udziela państwom członkowskim długoterminowych pożyczek na preferencyjnych warunkach. Dzięki nim kraje finansują zakupy sprzętu oraz realizację projektów związanych z obronnością. Zalicza się do nich nie tylko broń konwencjonalna, ale też nowoczesne technologie, m.in. w sferze kosmicznej i cybernetycznej. Łączna pula środków do podziału między kraje członkowskie wynosi 150 mld euro.

WSPÓLNE INWESTYCJE W OBRONNOŚĆ

Jednym z najważniejszych założeń SAFE jest wspólne realizowanie zamówień przez państwa członkowskie.

Co do zasady inwestycje finansowane w ramach tego programu powinny być realizowane poprzez wspólne zamówienia, obejmujące państwo korzystające z pożyczki oraz co najmniej jednego uprawnionego partnera. W rozporządzeniu znalazł się jednak zapis o czasowym wyjątku dla niektórych zamówień prowadzonych przez jedno państwo.

Komisja Europejska chce w ten sposób zwiększyć skalę produkcji, obniżyć koszty zakupów oraz ujednolicić wyposażenie europejskich armii. Program ma również zachęcać do tworzenia długoterminowych partnerstw między przedsiębiorstwami z różnych krajów Unii, co ma wzmocnić europejski łańcuch dostaw dla przemysłu obronnego.

Z JAKICH KWOT MOŻE SKORZYSTAĆ POLSKA W RAMACH SAFE?

Komisja Europejska przyznała Polsce możliwość skorzystania z pożyczek o wartości 43,7 mld euro. To najwyższa kwota spośród wszystkich państw członkowskich UE należących do programu.

Pierwsza transza środków została już wypłacona pod koniec maja 2026 r. Polska otrzymała wtedy 6,6 mld euro, co stanowi około 15% całej przyznanej kwoty. Była jednocześnie pierwszym państwem UE, które otrzymało wypłatę w ramach SAFE.

ZASADY FINANSOWANIA WYDATKÓW Z SAFE W POLSCE I W INNYCH KRAJACH

Polska jest największym beneficjentem programu SAFE. Nasz kraj wydaje największy odsetek PKB na obronność w całej Europie, rząd deklaruje, że ok. 89 proc. środków z tego programu trafi do rodzimego biznesu.

POWODY, DLA KTÓRYCH POLSKA OTRZYMAŁA NAJWIĘKSZĄ PULĘ ŚRODKÓW Z PROGRAMU SAFE:

●      wysoki poziom wydatków obronnych,

●      położenie na wschodniej granicy NATO i UE,

●      skala planowanych zakupów uzbrojenia,

●      znaczenie Polski dla bezpieczeństwa całej Europy

KTÓRE BRANŻE MOGĄ WZIĄĆ UDZIAŁ W PROJEKTACH FINANSOWANYCH Z PROGRAMU SAFE?

SAFE obejmuje znacznie więcej niż tradycyjny przemysł zbrojeniowy. Zamówienia finansowane z SAFE mogą dotyczyć kategorii takich, jak:

●      produkcja uzbrojenia i amunicji,

●      elektronika i optoelektronika,

●      drony i systemy bezzałogowe,

●      cyberbezpieczeństwo,

●      sztuczna inteligencja,

●      technologie kosmiczne,

●      systemy łączności,

●      radary,

●      materiały specjalne,

●      energetyka wykorzystywana przez sektor obronny,

●      produkcja komponentów i surowców krytycznych wykorzystywanych w europejskim łańcuchu dostaw.

Udział firmy z danej branży nie jest automatyczny. Dostarczany produkt, komponent lub usługa muszą być związane z kwalifikowanym zamówieniem obronnym.

ILE ŚRODKÓW W RAMACH SAFE POLSKI RZĄD WYDA W POLSCE, A ILE ZA GRANICĄ?

Pod koniec maja 2026 r. Polska zakończyła pierwszy etap zawierania umów finansowanych z SAFE. Obejmował on zamówienia realizowane samodzielnie na potrzeby polskich sił zbrojnych, czyli tzw. single procurement. Agencja Uzbrojenia podpisała łącznie 62 kontrakty z krajowymi producentami. Ich wartość wynosi około 120 mld zł.  Zamówienia dotyczą m.in. wozów bojowych, artylerii, amunicji, bezzałogowców oraz systemów informatycznych i cyberbezpieczeństwa. Kolejnym etapem mają być wspólne zakupy realizowane z partnerami zagranicznymi.

Zgodnie z zasadami programu większość wartości zamówienia powinna pochodzić z Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Ukrainy. Jedynie ograniczona część komponentów może pochodzić spoza tego obszaru.

W przypadku Polski rząd zakłada, że około 80% środków trafi do krajowych przedsiębiorstw. Pozostała część będzie mogła zostać wykorzystana na zakupy u producentów krajów UE i innych spełniających wymagania programu.

JAKIE KORZYŚCI DLA POLSKICH FIRM OZNACZA PROGRAM SAFE?

SAFE może stać się jednym z najważniejszych impulsów rozwojowych dla krajowego przemysłu.

Polskie przedsiębiorstwa zyskają możliwość:

●      udziału w dużych zamówieniach publicznych

●      zwiększenia produkcji

●      rozwoju nowych technologii

●      wejścia do europejskich łańcuchów dostaw

●      nawiązywania współpracy z partnerami z innych państw UE

●      pozyskiwania nowych kompetencji i inwestycji

Program może szczególnie wzmocnić firmy rozwijające technologie podwójnego zastosowania potrzebne do celów obronnych i objęte inwestycją zgodną z zasadami SAFE.

KIEDY KRAJE MUSZĄ SPŁACIĆ POŻYCZKI ZACIĄGNIĘTE W RAMACH SAFE?

SAFE finansowany jest w formie długoterminowych pożyczek. Komisja Europejska przewidziała bardzo długi okres finansowania. Oznacza to, że pożyczki mogą być spłacane maksymalnie przez 45 lat. Jest też przewidziana możliwość 10-letniej karencji w spłacie kapitału. Koszty modernizacji sił zbrojnych mogą więc być rozłożone na wiele lat, dzięki czemu finanse publiczne kraju w najbliższych latach nie będą znacznie obciążone.