Kraje członkowskie UE odbudowują przemysł zbrojeniowy. Według szacunków NATO w 2026 roku Polska przeznaczy na zakup głównego sprzętu wojskowego i związane z nim prace badawczo-rozwojowe 55,91% swoich podstawowych wydatków obronnych. Litwini planują wydać w ten sposób 47,57% budżetu obronnego, a rządy Estonii i Łotwy – około 40%.
Według szacunków Europejskiej Agencji Obrony inwestycje obronne państw UE miały w 2025 roku sięgnąć niemal 130 mld euro. To o 150% więcej niż w 2020 roku.
Czego dowiesz się z artykułu?
● Dlaczego finansowanie obronności stało się priorytetem?
● Jak wygląda finansowanie obronności w Polsce?
● Na czym polega program ReArm Europe?
● Dlaczego projekty zbrojeniowe przez lata miały ograniczony dostęp do kapitału?
● Dlaczego EIB zdecydował się na zmianę podejścia do obronności?
● Jakie inwestycje mogą otrzymać finansowanie EIB?
DLACZEGO FINANSOWANIE OBRONNOŚCI STAŁO SIĘ PRIORYTETEM?
Od czasu zakończenia zimnej wojny wydatki krajów europejskich na obronność stopniowo spadały. Sytuacja zmieniła się, kiedy 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę. Wtedy władze większości państw zrewidowały swoje podejście. Tylko w 2026 roku kraje NATO wydadzą według szacunków 1 809 mld dolarów na obronność (według aktualnych cen i kursów wymiany walut), z czego ponad 1 033 mld dolarów przeznaczą na ten cel Stany Zjednoczone.
Zgodnie z definicją NATO do podstawowych wydatków na obronność zaliczają się wszystkie nakłady ponoszone przez państwo na utrzymanie i funkcjonowanie sił zbrojnych oraz innych formacji realizujących zadania wojskowe.
Należą do nich:
● wydatki na siły zbrojne finansowane z budżetu ministerstw obrony
● wydatki na inne formacje (np. żandarmerię, straż przybrzeżną, wybrane formacje policji), o ile spełniają kryteria wojskowe NATO
● emerytury i renty dla emerytowanych żołnierzy oraz cywilnych pracowników resortu obrony
● koszty operacji pokojowych i humanitarnych
● wydatki związane z niszczeniem uzbrojenia, sprzętu i amunicji oraz kontrolą tego procesu
● składki na kwalifikujące się fundusze powiernicze zarządzane przez NATO,
● wydatki na badania i rozwój (B+R), także w przypadku projektów, które nie zakończyły się wdrożeniem sprzętu
● wydatki na wojskowy komponent przedsięwzięć cywilno-wojskowych,
● wkład państwa we wspólną infrastrukturę NATO (w wysokości wkładu netto).
JAK WYGLĄDA FINANSOWANIE OBRONNOŚCI W POLSCE?
Polska należy do ścisłej czołówki państw NATO w wydatkach na zakup sprzętu wojskowego i inwestycje. W 2025 r. przeznaczyliśmy na te cele ok. 43,4% wszystkich wydatków obronnych,. Polski rząd wydaje natomiast znacznie mniej na personel wojskowy (ok. 20,4%) niż przedstawiciele większości państw NATO.
Według szacunków Sojuszu w 2026 roku podstawowe wydatki obronne Polski wyniosą około 193,8 mld zł. Ponad 55,9% tej kwoty, czyli około 108,3 mld zł, przypadnie na zakup głównego sprzętu wojskowego i związane z nim prace badawczo-rozwojowe. Wydatki na personel mają stanowić 27,34%, na infrastrukturę 3,99%, a na pozostałe cele 12,76%.
NA CZYM POLEGA PROGRAM REARM EUROPE?
Unia Europejska niezależnie od struktur NATO wzmacnia obronność w Europie. Przedstawiony przez Komisję Europejską w marcu 2025 roku program ReArm Europe/Readiness 2030 zakłada wykorzystanie ponad 800 mld euro na inwestycje w obronność.
Kluczowym elementem tego pakietu jest instrument SAFE (ang. Security Action for Europe), który oferuje państwom członkowskim do 150 mld euro długoterminowych pożyczek na wspólne zakupy uzbrojenia i rozwój zdolności wojskowych.
Wspólne zamówienia mają:
· obniżyć koszty,
· ułatwić współpracę europejskich armii korzystających z podobnego uzbrojenia,
· zapewnić stabilne zamówienia dla producentów z UE.
Największym wyzwaniem pozostaje pogodzenie szybkiego wzrostu wydatków obronnych ze stabilnością finansów publicznych: pożyczki SAFE, mimo korzystnego oprocentowania, powiększają dług publiczny państw członkowskich. Równie istotne będzie skuteczne skoordynowanie zakupów między państwami, zwiększenie mocy produkcyjnych europejskiego przemysłu obronnego oraz ograniczenie zależności od dostawców spoza Europy.
DLACZEGO PROJEKTY ZBROJENIOWE PRZEZ LATA MIAŁY OGRANICZONY DOSTĘP DO KAPITAŁU?
Jedną z przyczyn była polityka ESG (environmental, social, governance) czyli zasady podejścia przedsiębiorstw do ładu korporacyjnego, kwestii społecznych i środowiskowych. Przemysł zbrojeniowy był postrzegany przez banki jako mało etyczny, co miało wpływ na jego finansowanie. Sytuacja uległa zmianie, kiedy Komisja Europejska potwierdziła, iż wydatki na zbrojenia są zgodne z kryteriami ESG, co od 2025 r. pozwala bankom na większą elastyczność w finansowaniu.
Warto wspomnieć, że efektem tego stanowiska KE była zmiana zasad wprowadzona przez Europejski Bank Inwestycyjny (EIB). Przez wiele lat finansował przede wszystkim inwestycje związane z transformacją energetyczną, klimatem oraz rozwojem infrastruktury. W marcu 2025 roku zdecydował się jednak na jedną z największych zmian swojej polityki finansowej w obszarze bezpieczeństwa i obronności.
DLACZEGO EIB ZDECYDOWAŁ SIĘ NA ZMIANĘ PODEJŚCIA DO OBRONNOŚCI?
Bezpośrednią zmian były decyzje europejskich przywódców podjęte podczas specjalnego posiedzenia Rady Europejskiej 6 marca 2025 roku, zgodnie z którymi Europa musi szybciej rozwijać własne zdolności w zakresie bezpieczeństwa i obrony.
W odpowiedzi Europejski Bank Inwestycyjny uznał, że powinien odegrać większą rolę w finansowaniu inwestycji wzmacniających bezpieczeństwo Unii Europejskiej, choć nadal nie będzie finansował broni i amunicji. Jak podkreśliła wtedy prezes EIB Nadia Calviño, bank chce być częścią rozwiązania, które pozwoli zwiększyć europejskie możliwości obronne.
Wśród zmian pojawiło się znaczące rozszerzenie zakresu projektów, które mogą otrzymać finansowanie. Jednocześnie zrezygnowano z ustalonego wcześniej limitu finansowania. Wysokość środków przeznaczonych na bezpieczeństwo i obronność ma być określana co roku w planie operacyjnym banku.
JAKIE INWESTYCJE MOGĄ OTRZYMAĆ FINANSOWANIE EIB?
Nowe zasady obejmują szeroki katalog projektów związanych z bezpieczeństwem i obronnością.
Finansowanie może dotyczyć między innymi:
● infrastruktury wojskowej, takiej jak koszary i magazyny
● pojazdów lądowych oraz statków powietrznych
● dronów i śmigłowców
● radarów i satelitów
● zaawansowanej awioniki, optyki i systemów napędowych
● ochrony granic lądowych
● mobilności wojskowej
● infrastruktury krytycznej
● rozminowywania i dekontaminacji
● technologii kosmicznych
● cyberbezpieczeństwa
● technologii przeciwdziałających zakłóceniom sygnału
● ochrony infrastruktury podmorskiej
● badań i rozwoju
Nowe zasady mają zwiększyć możliwości produkcyjne europejskiego przemysłu obronnego oraz uzupełnić działania przewidziane w unijnym planie „Readiness 2030″ i Białej Księdze dotyczącej europejskiej obronności.