Kwestia niezależności surowcowej przestała dziś być wyłącznie domeną rozważań ekonomicznych – stała się fundamentem bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego.

 

 

Obecna sytuacja geopolityczna wymaga zdecydowanego działania. Dotychczasowy model, oparty na masowym imporcie kluczowych komponentów i pierwiastków z odległych zakątków globu, niesie ze sobą ogromne ryzyko polityczne i gospodarcze.

 

Żeby temu przeciwdziałać, Unia Europejska podejmuje kroki technologiczne i prawne. Ich celem jest wdrożenie założeń gospodarki obiegu zamkniętego w obszarze surowców krytycznych.

 

Sama obecność tych strategicznych pierwiastków w hałdach i odpadach poprzemysłowych to jednak za mało. Dopiero odpowiednia technologia ich recyklingu gwarantuje stałą dostępność tych pierwiastków i niezależność surowcową.

 

W tym artykule, przyjrzymy się bliżej, jak działa nowoczesny odzysk surowców.

 

Czego dowiesz się z artykułu:

 

• • Jaki jest kontekst surowcowy? Cele na rok 2030

 

• • Czy Polska może być surowcowym eldorado dzięki odpadom?

 

• • Dlaczego klasyczne metody pozyskiwania surowców są nieefektywne?

 

• • Rewolucja technologiczna – co oznacza elektrochemiczna stymulacja procesu?

 

• • Czym są mobilne instalacje kontenerowe? Recykling na miejscu

 

• • Czy każda nowa instalacja to krok do pełnej niezależności?

 

 

KONTEKST SUROWCOWY: CELE NA ROK 2030

 

Przyjęty w 2024 roku Europejski Akt o Surowcach Krytycznych (ang. Critical Raw Materials Act, CRMA) wyznaczył ambitne, ale konieczne cele dla całej Unii Europejskiej.

 

Dokument ten wymienia 34 surowce o strategicznym znaczeniu dla nowoczesnej gospodarki. Wśród nich kluczowe miejsce zajmują metale ziem rzadkich oraz lit, kobalt, nikiel, tantal, niob oraz hafn.

 

Bez stałego dostępu do tych specyficznych pierwiastków nie da się dziś budować ważnych gałęzi współczesnego przemysłu, m.in. obronnego, energetyki jądrowej, odnawialnych źródeł energii (OZE), a także elektromobilności oraz zaawansowanej elektroniki.

 

W ramach CRMA Unia Europejska postawiła przed sobą bardzo konkretne i mierzalne cele na 2030 rok:

 

1. 1. Co najmniej 10 proc. rocznego zużycia surowców krytycznych ma pochodzić z wydobycia wewnątrz UE.

 

1. 1. Co najmniej 40 proc. rocznego zapotrzebowania musi być przetwarzane na terytorium państw unijnych.

 

1. 1. Minimum 25 proc. zużycia ma być zaspokajane poprzez wewnętrzny recykling surowców.

 

1. 1. Żadne państwo trzecie nie powinno samodzielnie kontrolować więcej niż 65 proc. unijnego zużycia danego surowca na jakimkolwiek etapie jego przetwarzania.

 

 

Nie możemy zwlekać z realizacją tych założeń, czego dowodzi skala obecnego uzależnienia Europy. Importujemy dziś z Chin praktycznie 100 proc. niezbędnych pierwiastków ziem rzadkich.

 

Bezpieczeństwo surowcowe to obecnie integralny element nie tylko bezpieczeństwa gospodarczego, ale przede wszystkim militarnego. Skalę zagrożenia dostrzega również NATO, które w 2024 roku opublikowało własną listę 12 surowców kluczowych dla przemysłu zbrojeniowego.

 

CRMA ma jasny cel – ograniczyć strategiczną zależność od podmiotów, które w sytuacji kryzysowej mogą wykorzystać ją jako instrument nacisku.

 

POLSKA JAKO SUROWCOWE ELDORADO DZIĘKI ODPADOM?

 

Polska ma do odegrania ogromną rolę w unijnych planach. Choć nie posiadamy udokumentowanych złóż metali ziem rzadkich do bezpośredniego wydobycia, możemy stać się jednym z najważniejszych rynków w Europie pod względem odzysku surowców z odpadów.

 

Dekady intensywnej eksploatacji węgla, rud metali oraz działalności hutniczej pozostawiły po sobie ponad 1380 zidentyfikowanych i sklasyfikowanych hałd z odpadami poprzemysłowymi.

 

Szacuje się, że zalega w nich aż 1,5 miliarda ton materiału poprodukcyjnego, w tymduże koncentracje cennych pierwiastków krytycznych, jak skand, tantal czy niob.

 

Wydobycie tych surowców metodą tradycyjną ze złóż naturalnych zabrałoby mnóstwo czasu – nawet od 10 do 15 lat.

 

Potencjał naszego kraju został już oficjalnie potwierdzony przez Komisję Europejską, która przyznała status projektu strategicznego dwóm polskim inicjatywom:

 

• • Zakładowi Rafinacji Pierwiastków Ziem Rzadkich w Puławach

 

• • oraz zakładowi recyklingu baterii Polvolt w Zawierciu.

 

 

Hałdy, które dotąd traktowano jako obciążenie środowiskowe, w świetle gospodarki obiegu zamkniętego stają się złożami.

 

 

 

Nasza autonomia surowcowa może stać się fundamentem bezpieczeństwa gospodarczego i militarnego całej Europy.

 

DLACZEGO KLASYCZNE METODY POZYSKIWANIA SUROWCÓW SĄ NIEEFEKTYWNE?

 

Sama fizyczna dostępność surowca w hałdzie jeszcze niczego nie gwarantuje. Najważniejsza jest technologia, która umożliwi odzyskanie tych metali w pełni bezpieczny dla środowiska (i ekonomicznie uzasadniony) sposób. To ona decyduje, czy dany odpad przekształci się w cenne źródło metali o wysokiej wartości rynkowej.

 

Klasyczne metody metalurgii ekstrakcyjnej, projektowane od początku do przerobu bogatych rud pierwotnych, w takich warunkach są za drogie i zbyt groźne dla środowiska. W przypadku hałd i odpadów, gdzie struktura materiału jest rozproszona, tradycyjne podejście zawodzi.

 

TRADYCYJNA METODA EKSTRAKCJI	GŁÓWNE WADY I OGRANICZENIA W PRZETWARZANIU ODPADÓW
Ługowanie chemiczne	Wymaga stosowania kosztownych, a przy tym często toksycznych odczynników.
Tradycyjne bioługowanie	Charakteryzuje się wyjątkowo powolnym tempem działania oraz niską selektywnością.
Klasyczna metalurgia ekstrakcyjna	Projektowana do bogatych rud pierwotnych; nieefektywna przy ubogich odpadach.

 

REWOLUCJA TECHNOLOGICZNA: ELEKTROCHEMICZNA STYMULACJA PROCESU

 

Grupa Virtus odpowiada na te wyzwania dzięki zupełnie nowemu podejściu do recyklingu. Nasza technologia, rozwijana przez prof. Przemysława Łosia, opiera się na elektrochemicznej stymulacji procesu odzysku – to tzw. elektroliza potencjostatyczno-pulsacyjna, prowadzona w jednym systemie aparaturowym.

 

Co to oznacza w praktyce? Zamiast wprowadzać do układu agresywne i drogie odczynniki chemiczne, reagentem staje się tutaj elektron. Selektywność całego procesu oraz jego ostateczną szybkość regulujemy precyzyjnie poprzez kontrolę potencjału oraz prądu elektrycznego.

 

Dzięki temu możliwe staje się skuteczne wyizolowanie pojedynczych metali o wysokiej czystości, takich jak tantal, niob, antymon, hafn, a także złoto czy srebro.

 

Co najważniejsze, proces ten zachodzi bezpośrednio z bardzo złożonych i niejednorodnych strumieni odpadowych. Wszystko to odbywa się bez generowania kolejnych odpadów. Ta nowoczesna metoda została już z powodzeniem wdrożona w projektach przemysłowych na terenie Chin oraz Chile.

 

MOBILNE INSTALACJE KONTENEROWE – RECYKLING NA MIEJSCU

 

Równie istotna jak sama chemia procesu jest forma jego praktycznego wdrożenia w terenie.

 

Stawiamy na mobilne instalacje kontenerowe, które można szybko uruchomić bezpośrednio w miejscu, w którym powstają odpady, np. przy hutach, kopalniach i odlewniach. Ten model całkowicie eliminuje konieczność transportowania ogromnych ilości materiałów odpadowych na duże odległości.

 

To bardzo skraca czas uruchomienia recyklingu. Pierwsze nasze instalacje, obejmujące obecnie cztery lokalizacje (w województwach dolnośląskim, śląskim, opolskim oraz małopolskim), zostaną w pełni uruchomione już w ciągu najbliższych miesięcy.

 

KAŻDA NOWA INSTALACJA TO KROK DO PEŁNEJ NIEZALEŻNOŚCI

 

Szybkie uruchomienie odzysku przy użyciu mobilnych „oczyszczalni” precyzyjnie wpisuje się w unijną logikę CRMA.

 

Każda tona surowca odzyskana z polskiej hałdy przybliża nas do osiągnięcia unijnego celu (25% udziału recyklingu w zużyciu surowców krytycznych), a jednocześnie ogranicza zależność od zewnętrznych dostawców.

 

Lokalna produkcja metali o wysokiej czystości, z certyfikacją zapewnianą m.in. przez instytuty Sieci Badawczej Łukasiewicz, pozwala nam dostarczać je bezpośrednio do europejskich hut, producentów komponentów i do łańcucha dostaw przemysłu obronnego.

 

Sama obecność surowca w ziemi czy na hałdzie to za mało: to technologia zadecyduje o tym, które kraje i firmy odpowiedzą na wyzwania europejskiego przemysłu.

 

Gospodarka obiegu zamkniętego to model biznesowy, w którym to, co przez dekady uznawano za odpad, staje się strategicznym aktywem bezpieczeństwa gospodarczego Europy. Z kolei relatywnie niski kapitał potrzebny do uruchomienia pojedynczej instalacji w połączeniu z wysoką wartością metali pozwala szybko skalować ten model na kolejne lokalizacje. Każda nowa instalacja to kolejny, niezależny od importu element krajowego łańcucha dostaw.

 

Zamykamy w ten sposób łańcuch wartości tam, gdzie dotąd kończył się on eksportem surowca lub jego pozostawieniem na hałdzie.